-
strona g��wna  struktura serwisu  kontakt    poleďż˝ znajomym wersja polska-english version-BIP-
- herb Rok Anny Wazówny
-
- 16.12.2018 - Zdzisława, Adelajdy, Albiny
 
-
-
-
-
-
-
-

Banery

----MIEJSKA EKO-EDUKACJA
-
- Rok Anny Wazówny /

ANNA WAZÓWNA

 

Anna Wazówna przyszła na świat 17 maja 1568 roku w Szwecji na zamku w Elskinstunie. Była trzecim dzieckiem króla szwedzkiego Jana III Wazy i polskiej królewny Katarzyny Jagiellonki. Córki króla polskiego Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Miała starszego brata Zygmunta oraz siostrę Izabelę, która zmarła w wieku dwóch lat.. Od najmłodszych lat, mimo, że wychowywała się na szwedzkim dworze znała doskonale polskie obyczaje dzięki swojej matce oraz Polakom licznie przybyłym na dwór szwedzki. W dzieciństwie Anna i Zygmunt otrzymali staranne wykształcenie. Anna znała sześć języków. Potrafiła porozumieć się biegle oprócz ojczystego szwedzkiego i polskiego po niemiecku, włosku, francusku i łacinie. Oprócz nauki języków interesowała się również : botaniką, historią i teologią.

Od wczesnych lat Zygmunt i Anna wychowywali się w atmosferze religijnego rozdźwięku, jaki istniał na szwedzkim dworze między ich rodzicami. Król Jan był protestantem, natomiast królowa Katarzyna Jagiellonka była zagorzałą katoliczką. Wychowaniem religijnym królewskich dzieci zajmowała się matka. Pomagali jej w tym przybyli wraz z nią z Polski jezuici. Król licząc, że w przyszłości jego syn zasiądzie na polskim tronie tolerował ich katolickie wychowanie. Jednak w przeciwieństwie do swego brata, który zgodnie z wolą matki stał się katolikiem, królewna Anna od najmłodszych interesowała się żywo sprawami wiary. Sięgała po rozprawy Marcina Lutra i inne pisma protestanckie, interesowała się problemami religijnymi epoki w jakiej przyszło jej żyć. Prawdopodobnie przeszła na protestantyzm ok. roku 1580. Gdy Anna miała 15 lat zmarła jej matka. Król Jan III ożenił się ponownie z Gunillią Bielke, która była zagorzałą protestantką. Królewna zaprzyjaźniła się z macochą. Były prawie rówieśniczkami, miały podobne poglądy  w sprawach wiary.  Luteranizm królewny nie wprowadził rozdźwięków między nią a bratem katolikiem. Mimo, iż byli innej wiary i innego światopoglądu, Anna i Zygmunt pozostawali sobie bliscy, życzliwi i tolerancyjni wobec własnych, choć odrębnych przekonań.

Dnia 19 sierpnia 1587 r. większość szlachty i senatorów wybrała Zygmunta Wazę królem Rzeczypospolitej. W miesiąc później wraz z Zygmuntem przybyła do Polski 19-lelnia Anna Wazówna . Jan III wysłał córkę Annę do Polski, aby czuwała nad interesami Szwecji . Miała też królewna służyć starszemu bratu radą i pomocą w zarządzaniu państwem, w którym nie monarcha decydował o polityce i losach kraju, lecz szlachta ciesząca się pełnią praw obywatelskich i przywilejów. Ojciec wierzył w talent polityczny Anny, którego brakowało niezdecydowanemu i podatnemu na wpływy innych Zygmuntowi.

W pierwszych latach panowania Zygmunta III Wazy, jego siostra miała na niego bardzo duży wpływ. Król cenił jej rady, zarówno w sprawach polityki krajowej, jak i zagranicznej, a jej pozycja na krakowskim dworze była bardzo wysoka. Ufał jej mądrości i rozsądkowi. Szwedzka królewna miała również ogromny wpływ na politykę wyznaniową kraju. Fanatyczny katolik jakim był Zygmunt III Waza za jej radą potwierdził w przysiędze koronacyjnej akt konfederacji warszawskiej gwarantujący wolność sumienia i równouprawnienie innowiercom. Również dzięki jej protekcji na dworze królewskim znaleźli się luteranie, a wielu z nich korzystało z opieki królewny. Ogromne niezadowolenie wzbudzał fakt, że Król pozwalał siostrze na odprawianie na Wawelu protestanckich nabożeństw. Biskup Stanisław Karnkowski zagroził z tego powodu królowi Zygmuntowi klątwą. Anna Wazówna w Rzeczpospolitej miała wielu przeciwników, którzy chcieli, by powróciła do Szwecji. Nazywano ją „upartą heretyczką”. Wpływ jaki Anna miała na króla i na sprawy wiary budził niepokój i czyniono wiele prób nawrócenia królewny na wiarę katolicką.  Naciski duchownych i katolickiej szlachty sprawiły, że Anna przebywała zwykle daleko od królewskiego dworu. Dwór królewski nie był jej przychylny, wynikało to z jej innej wiary oraz wsparcia i pomocy jakie oferowała innowiercom. Wpływy na brata osłabły po ślubie Króla z Anną Austriaczką w 1592 roku - żarliwą katoliczką, po jej przybyciu wzrosły wpływy jezuitów na królewskim dworze. Miało to decydujący wpływ na to, że Anna postanowiła opuścić królewski Wawel i przeniosła się do posiadłości swej ciotki Anny Jagiellonki w Ujazdowie pod Warszawą.

Anna Wazówna po przybyciu do Polski nie zerwała więzi z dworem szwedzkim. Wielokrotnie tam przebywała i brała czynny udział w życiu publicznym swej pierwszej ojczyzny. Po śmierci swego ojca Króla Jana III w roku 1592 Anna Wazówna zdecydowanie broniła praw Zygmunta do tronu  szwedzkiego.  Odważnie  przeciwstawiała  się  intrygom  stryja  Karola  Sudermańskiego, dążącego do wydziedziczenia bratanka i przejęcia władzy. Walka o tron szwedzki zakończyła się sukcesem królewny i jej brata. Zygmunt III i Anna Austriaczka zostali uroczyście koronowani na władców Szwecji w lutym 1594 r.   Zygmunt III jako katolik uczynił szereg ustępstw na rzecz protestanckiej Szwecji. Zagwarantował protestantom wolność religijną, ponadto pozbawił katolików praw do rządów w Szwecji, a nawet wyraził zgodę na dokonanie aktu koronacji przez duchownego protestanckiego. Ustępstwa Zygmunta inspirowane były przez zręcznego dyplomatę - królewnę Annę Wazównę.

Ostatecznie walka o władzę w Szwecji zakończyła się zwycięstwem Karola Sudermańskiego. Sejm sztokholmski zdetronizował w 1599 r. Zygmunta Wazę jako Króla Szwecji. Anna Wazówna uznała to wydarzenie za osobistą porażkę. Jednak do końca swego życia używała tytułu: „Anna z łaski bożej królewna szwedzka, gotska, wendyjska, Wielkiego Księstwa Finlandzkiego dziedziczka". Niepowodzenia w polityce szwedzkiej sprawiły, że Anna Wazówna w roku 1598 przybyła do rodzinnego kraju swej matki i osiadła już w nim na stałe. Nie mając swej stałej siedziby Królewna Anna przebywała będąc w Polsce głównie na dworze królewskim swego brata, lub w dobrach swej ciotki Anny Jagiellonki, z którą dzieliła liczne zainteresowania. Łączyła je miłość do wiedzy, przyrody, uprawy ziół i wielu innych roślin.

W roku 1604 król Zygmunt III Waza nadał swej siostrze Starostwo w Brodnicy, a w roku 1611 również w sąsiednim Golubiu. Sytuacja zmieniła się radykalnie kiedy została starościną brodnicko-golubską. Zyskała własną siedzibę i niezależność finansową. Przybywając do Brodnicy Anna miała 37 lat i przeciwko sobie miejscową szlachtę, która niechętnie widziała obcych zarządców, bowiem sama chciała wzmocnić własne rządy stanowe, a nadanie starostwa królewskiej siostrze uważała za bezprawne. Na wybór miejsca w którym zamieszkała wpływ miało przede wszystkim to, że te okolice w dużej mierze zamieszkane były przez protestantów. Korzystali oni z pełni praw jawnego i swobodnego wyznawania nowej wiary. Nie bez znaczenia była bliskość Torunia, który był dużym ośrodkiem protestanckim. Zamieszkiwało go wielu postępowych luteranów co pozwalało na utrzymanie kontaktów z ludźmi o podobnym światopoglądzie. Polskę w tym czasie zamieszkiwało wielu szwedzkich emigrantów, którzy znaleźli tu schronienie przed prześladowaniami religijnymi i politycznymi nowego króla Szwecji. Protestanci mieszkali również Brodnicy. Nieprzychylna jej szlachta Prus Królewskich obawiała się, że nowa starościna przekaże zarządzanie w obce ręce, a sama zamieszka na królewskim dworze. Ta jednak osiadła na stałe w swych ziemiach, zimy spędzając w Brodnicy a lato w Golubiu. Jako głównego administratora swych dóbr mianowała Polaka i katolika Adama Parzniewskiego, a po jego śmierci jego syna Krzysztofa potwierdzając tym samym swą tolerancję dla ludzi innej wiary i przekonań. Dla niej najważniejsze była wiedza i uczciwość.

            Starostwa brodnickie i golubskie były bogate i przynosiły spory dochód, a objęcie w nich rządów przez królewską siostrę przyczyniło się do podniesienia ich rangi. Po objęciu rządów nowa starościna przystąpiła do przebudowy znajdującego się na przedzamczu pałacu, który pełnił funkcję dom gościnnego dla licznie odwiedzających ją gości. Pałac przebudowany został w stylu wczesnego renesansu, a jego bogato urządzone wnętrze świadczyć miało o wysokim urodzeniu jego właścicielki. Prace remontowe trwały kilka lat i zakończyły się około 1616 roku. Po zakończeniu prac w Brodnicy Anna przystąpiła do dokończenia przebudowy swej drugiej siedziby w Golubiu. Przebudowała gotycki zamek na swoją letnią rezydencje w stylu renesansowym. Dobudowano attyki z narożnymi wieżyczkami zdobionymi złoconymi kopułkami. Otynkowane mury ozdobiono barwnymi motywami zdobniczymi, które przedstawiały postacie mitologiczne i historyczne. Przebudowę zamku zakończono w roku 1623.

            Okres brodnicko-golubski w życiu Wazówny to, poza sprawami natury administracyjnej i finansowej, okres, w którym mogła w pełni oddać się nauce oraz sprawowaniu mecenatu nad różnymi działaniami z zakresu kultury. Największą miłością kasztelanki brodnicko –golubskiej była botanika. Objęcie starostwa w Brodnicy i Golubiu przyczynił się do rozwoju jej zamiłowań. Obszerne lasy i łąki nad rzeką Drwęcą dostarczały mnóstwo okazów do tworzonego przez nią wiele lat zielnika. Przy swej rezydencji w Golubiu, założyła ogród botaniczny. Hodowała w nim rzadko spotykane w Polsce rośliny, zioła lecznicze i krzewy. To w golubskim ogrodzie zasadziła pierwszą sadzonkę tytoniu w Polsce. Otrzymała ją w darze od znającego jej zamiłowanie do botaniki posła polskiego w Turcji. Wiele lat swojego życia poświęciła badaniom ziół. Badała ich właściwości lecznicze i szukała praktycznego ich zastosowania w zwalczaniu konkretnych chorób. W jednej z wież golubskiego zamku urządziła laboratorium, w którym z ziół własnoręcznie wytwarzała lekarstwa, służące do leczenia jej dworzan i okolicznych mieszkańców. Z wytwarzanych przez nią lekarstw korzystał również jej brat - Król polski. W zakresie ziołolecznictwa współpracowała również z wieloma uczonymi. Jednym z nich był Szymon Syreniusz, profesor Akademii Krakowskiej, który wielokrotnie odwiedzał golubskie ogrody. Był on autorem ,,Zielnika’’, będącego kompendium ówczesnej wiedzy lekarskiej. Królewna w pełni sfinansowała wydanie tego dzieła, czym oddała nieocenioną przysługę polskiej botanice i medycynie. Przyczyniła się do wydania jeszcze wielu innych ksiąg z zakresu ziołolecznictwa, które były jej dedykowane. Dzięki jej zamiłowaniu do nauk przyrodniczych, zwłaszcza botaniki i ziołolecznictwa oraz sprawowaniu opieki nad badaniami i publikacjami naukowymi zyskała określenie ,,Królowa polskiej botaniki”.

Anna Wazówna utrzymywała w swych zamkach liczny dwór. W jej otoczeniu przebywało wiele dwórek i dworzan ze szlacheckich domów nie tylko Polski ale także Niemiec i Szwecji. Zamki w Brodnicy i Golubiu pełne były protestanckich gości, nie tylko z całej Rzeczpospolitej, dla których Anna była główną obrończynią protestantyzmu w Polsce, ale także Szwedów licznie przebywających w Polsce, którzy w większości byli wygnańcami i uchodźcami politycznymi, przeciwnikami Karola IX. Za czasów starostwa Anny Brodnicę i Golub odwiedzało wielu znamienitych gości. Było wśród nich wielu ówczesnych pisarzy i uczonych. Częsty gościem był bratanek Anny królewicz Władysław, późniejszy król Polski Władysław IV. Najznakomitszym jednak gościem, który odwiedził Annę Wazównę był jej brat - Zygmunt III Waza. Król przybył na golubski zamek 11 maja 1623 roku. Wydarzenie to poprzedziły wielkiego przygotowania całego miasta do wizyty. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem Golub stał się na chwilę stolicą Rzeczpospolitej, bowiem tam gdzie Król, tam stolica. Pamiątką tej wizyty jest dzwon, który znajduje się w golubskim kościele pod wezwaniem świętej Katarzyny Aleksandryjskiej.

Jako starościna brodnicka i golubska Anna Wazówna była zdolną i zapobiegliwą administratorką, która przyczyniła się do rozwoju regionu. Okres jej panowania był pomyślnym czasem dla obu miast, a ślady jej pobytu widoczne są do dnia dzisiejszego. Królewska siostra całe życie spędziła samotnie. Nie dane było zaznać jej miłości małżeńskiej ani rodzicielskiej. Wielokrotnie była obiektem planów matrymonialnych, które nigdy nie doszły do skutku, ze względu na zmieniającą się sytuację polityczną. Każdorazowo podyktowane były one względami politycznymi. Jeszcze gdy mieszkała w Szwecji snuto projekty jej małżeństwa z arcyksiążętami habsburskimi, Maksymilianem, Mateuszem, oraz z Ernestem. Padła także propozycję ślubu Anny z bratankiem króla Stefana Batorego, również Stefanem. Nowe propozycje pojawiały się w związku z elekcją Zygmunta na króla Polski, a Anna Wazówna brana była pod uwagę jako małżonka dla konkurenta, na rzecz którego Zygmunt mógłby zrzec się korony. Poważnym pretendentem akceptowanym przez Annę, był arcyksiążę Maksymilian z rodu Habsburgów, Zygmunt zaś proponował arcyksięcia Ernesta. Kolejny plan małżeństwa pojawił się W 1594 r. podczas pobytu Anny w Szwecji. Jej przyszłym mężem miał zostać Jan Jerzy, wnuk elektora brandenburskiego. Ślub wyznaczono na 10 kwietnia 1598 r. i Anna otrzymała nawet posag od brata Zygmunta. Niestety, z przyczyn politycznych ślub nie doszedł do skutku. Anna do końca życia pozostała niezamężna.

 

Anna Wazówna miała szczególny udział w rozwoju nauki i kultury polskiej w początkach XVII w. Chyba była to pierwsza kobieta w Polsce, która tak wysoko ceniła, naukę. Obdarzona przez naturę  wysoką  inteligencją  i  zdolnościami,  od  młodości  interesowała  się  również innymi dziedzinami wiedzy. Protestantyzm wpłynął na pogłębienie jej zainteresowań umysłowych, określił sposób życia a także jej postawę życiową. Oprócz  zgłębiania literatury o treści teologicznej  i historycznej, Anna Wazówna szczególnie interesowała się naukami przyrodniczymi, zwłaszcza botaniką i przyrodolecznictwem. Jej więź z nauką była trwała. Pasjonowały ją „badania naukowe" w dziedzinie ziołolecznictwa, sprawowała również mecenat nad działalnością naukową zwłaszcza  w zakresie medycyny i botaniki. W swych starostwach nad Drwęcą stworzyła stosowny do swych zamiłowań świat.

Całą swoją energię skierowała ku pracy w swoim starannym i wypielęgnowanym włoskim ogrodzie w Golubiu. Odwiedzała brodnickie lasy i łąki w celu wyszukiwania ciekawych okazów ziół interesowała ją praktyczna strona botaniki. Segregowała rośliny i zioła, badała ich właściwości lecznicze oraz możliwości ich zastosowania jako lekarstwa na różne choroby i schorzenia. Badaniom ziół leczniczych poświęciła wiele lat swego życia. Zebrane, rozpoznane pod kątem  ich właściwości leczniczymi i opisane przez Annę rośliny i zioła, złożyły się na wcale bogaty i ciekawy zbiór zielnika roślin leczniczych. Zielnik ten przechowywany był do XVIII wieku w bibliotece Radziwiłłów w Nieświeżu, ale zaginął, co stanowi niepowetowaną stratę.

            Anna Wazówna zmarła 6 lutego 1625 roku mając 57 lat na zamku w Brodnicy. Jako królewskiej córce przysługiwało jej prawo wiecznego spoczynku na Wawelu, lecz jako zagorzałej protestantce, która do końca swych dni opierała się przejść na katolicyzm odmówiono jej tego przywileju. Po śmierci Anny w Brodnicy nastały ciężkie czasy dla jej współwyznawców.  Starostwo otrzymała żona Zygmunta III królewna Konstancja, fanatyczna katoliczka.

Zgodnie z zaleceniem papieża obowiązywał zakaz chowania protestantów na katolickich cmentarzach. Dlatego też została pochowana w tymczasowym sarkofagu ustawionym w podziemiach zamku w Brodnicy. Dopiero gdy na polskim tronie zasiadł jej bratanek, król Władysław IV Waza doczekała się uroczystego pogrzebu. Zorganizowano go 16 lipca 1636 roku na skutek starań Króla w kościele NMP w Toruniu, który był wówczas wielkim zborem ewangelicznym. Spoczęła w specjalnie wzniesionym na ten cel mauzoleum z barokowym pomnikiem grobowym przedstawiającym leżącą królewnę. Powtórny pogrzeb Anny Wazówny w odróżnieniu od pierwszego był bardzo uroczysty .

            Anna Wazówna to postać niepospolita w dziejach państwa polskiego. Uchodzi za jedną z najciekawszych i najinteligentniejszych kobiet w dziejach Polski. Wywodziła się z królewskiego rodu, wszechstronnie wykształcona, mający światły umysł i zdolności polityczne. Wywierała ona duży wpływ na wydarzenia polityczne zarówno w Polsce jak i w Szwecji. Ze swoich blisko 40 lat pobytu w Polsce 20 spędziła na zamkach w starostwach brodnickim i golubskim. Okres ten można uznać za pracowity, szczęśliwy i korzystny dla wszystkich, zwłaszcza dla mieszkańców którym wraz z rozwojem regionu żyło się lepiej, a obecność królewskiej siostry podnosiła prestiż obu miast. 

 

 

Bibliografia

1.         Artur Reiske, Golub na przestrzeni dziejów, Wąbrzeźno 1939

2.         Szkice brodnickie Tom II Praca zbiorowa, Brodnica 1993

3.         Historia Golubia-Dobrzynia. Tom I,

4.         Grażyna Kurkowska Anna Wazówna 1568-1625, Polskie losy szwedzkiej królewny

5.         Alicja Saar-Kozłowska Colloquium Charitativum i pochówek Anny Wazówny, Toruń 1995

6.         Adam Kersten historia Szwecji, Wrocław • Warszawa • Kraków • Gdańsk 1973

7.         Alicja Saar-Kozłowska Infantka Szwecji i Polski

8.         Renata Pawlak Anna Wazówna - Niepospolita Kobieta I Rzeczypospolitej

9.         Alicja Saar-Kozłowska Polskie lata Anny Wazówny, 1995

GALERIA PORTRETÓW KRÓLEWNY ANNY

Prace wykonali uczniowie Ogólnokształcącej Szkoły Sztuk Pięknych w Golubiu-Dobrzyniu 

ŚWIĘTO GOLUBIA-DOBRZYNIA

Szanowni Mieszkańcy Golubia-Dobrzynia, 2018 rok jest czasem wielkich rocznic i wspaniałych okazji do świętowania. 19 i 20 maja br. w naszym mieście obchodzić będziemy 450. Urodziny królewny Anny Wazówny, 67. rocznicę połączenia Golubia i Dobrzynia i 1. rocznicę nadania naszego Sztandaru. W uroczystościach ważną rolę odegra również 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości.

Już dziś zapraszamy do udziału w uroczystościach. 19 maja na Starówce gościć będziemy Starościnę Golubską Annę Wazównę. Wspólnie odśpiewamy „sto lat” dla Wazówny z okazji jej urodzin, dla Miasta Golubia-Dobrzynia i jego Mieszkańców, a Mieszkańców poczęstujemy urodzinowym tortem. Tego samego dnia odbędzie się uroczysta sesja Rady Miasta oraz promocja albumu z wierszami i rysunkami dzieci.  Mieszkańcy będą mieli okazję znaleźć się na zdjęciu robionym z drona. Zwieńczeniem sobotniej uroczystości będzie koncert zespołu TRZY KORONY.

Na dzień 20 maja zaplanowaliśmy Paradę Pocztów Sztandarowych. Delegacje miejskie, powiatowe i gminne oraz goście z okolicznych miejscowości przemaszerują ulicami miasta, aby wspólnie uczcić 1. rocznicę nadania Sztandaru Golubia-Dobrzynia.  Do udziału w Paradzie zapraszamy wszystkich Mieszkańców. Tego dnia na Golubskiej Starówce odprawiona zostanie polowa msza święta w intencji Ojczyzny oraz Miasta i Mieszkańców Golubia-Dobrzynia.  Z okazji 100-lecia Niepodległości odsłonięta zostanie tablica pamiątkowa Franciszka Golusa – pierwszego komisarycznego Burmistrza Golubia.

ŚWIĘTO GOLUBIA-DOBRZYNIA - 19 MAJA 2018 R.

Dziękujemy Państwu za udział w obchodach Święta Golubia-Dobrzynia. Zapraszamy do obejrzenia foto-relacji z pierwszego dnia świętowania 67. Rocznicy połączenia Golubia i Dobrzynia, urodzin Anny Wazówny i rocznicy nadania Sztandaru Miasta.

  • data: 2018-05-21

POCZTÓWKA Z GOLUBIA-DOBRZYNIA

    • autor: Zygmunt Kwiatkowski
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

Banery

Budżet ObywatelskiPOLICJA--ZAADOPTUJ PSA-tvgd-Stowarzyszenie Przyjazna BudaMapa Golubia-Dobrzynia------
-
- Urząd Miasta Golub-Dobrzyń, ul. Plac Tysiąclecia 25, 87-400 Golub-Dobrzyń
tel. +48 (56) 683 54 10, fax +48 (56) 683 54 15,
© Copyright UM Golub-Dobrzyń
powered by netadmin 7.10
-